نظام آموزشی چین بهعلت جمعیت بسیار بالا در این کشور، یک نظام بسیار قانونمند و تقریبا سختگیرانه بوده که البته خروجیهای نسبتا مناسبی هم از دل آن بیرون آمده است. در کشور چین تفاوتهایی در زمینه سیستم آموزشی با دیگر کشورها وجود دارد که آگاهی از آنها اطلاعات بیشتری را به ما میدهد.
در این مقاله سعی کردهایم سیستم آموزشی چین را از دوره ابتدایی تا مقطع دکتری برایتان شرح دهیم و نکات برجسته و جالب آن را موشکافی کنیم. بیایید از دریچه اماتا ببینیم که واقعا درک تفاوتهای نظام آموزشی کشوری با تقریبا ۱/۵ میلیارد نفر جمعیت برای ما چه جذابیتهایی خواهد داشت؟
در کشور چین، مقاطع تحصیلی شبیه به کشورهای اروپاییاند و به این ترتیب تقسیمبندی میشوند:
- ابتدایی (به مدت ۹ سال)
- دبیرستان (به مدت ۳ سال)
- کارشناسی (به مدت ۴ سال)
- کارشناسی ارشد (به مدت ۲ سال)
- دکتری (به مدت ۴ سال)
هر کدام از این مقاطع ویژگیها و قواعد خاص خود را دارند که در ادامه مقاله در مورد تمام مقاطع بهصورت کامل و دقیق صحبت خواهیم کرد.
مقطع ابتدایی؛ اولین مقطع برای دانشآموزان چینی
در کشور چین مقطع ابتدایی از سن ۶ سالگی آغاز شده و تا ۱۵ سالگی ادامه دارد. شش سال اول را دوره Primary یا به چینی Xiao Xue مینامند و دانشآموزان پس از آن وارد مقطع Junior Secondary یا Chu Zhong میشوند. دبستانهای کشور چین همچنین جذب دانشآموز بینالمللی نیز دارند؛ بهصورتی که حتی مدارس خصوصی و دولتیای در این کشور هستند که در آنها، سیستم آموزشی غربی با زبان انگلیسی تدریس میشود.
در سالهای مربوط به دوره دبستان در چین، تمرکز بر روی پرورش پایه و اساس دانشآموزان است و دروس با ابتداییترین شکل خود تدریس میشوند. ریاضیات، علوم، مطالعات اجتماعی، ایدهئولوژی و اخلاق، موسیقی و ادبیات چینی مهمترین دروس از نظر نظام آموزشی چین برای دانشآموزان دوران ابتدایی است تا بتوانند آماده آزمون ورودی به دبیرستان شوند.
مقطع دبیرستان؛ یک مقطع با شرایط بسیار سخت
مقطع دبیرستان یا Senior Secondary در چین، از سن ۱۵ سالگی آغاز شده و ۳ سال زمان میبرد. این مقطع از نظر سیستم آموزشی چین بسیار مهم تلقی میشود؛ بهطوری که برای ورود به آن، حتما میبایست آزمون ورودی به اسم Zhongkao بدهند. این آزمون شبیه به کنکور و بسیار سخت است که در واقع برای علککردن دانشآموزان برتر برگزار میشود. آنهایی هم که نتوانند جزء نفرات برتر در آزمون ژونگ کائو شوند، مجبورند مسیر تحصیل فنی حرفهای را پی بگیرند.
با توجه به صحبتهایی که در بالا کردیم، مقطع دبیرستان در نظام آموزشی چین ۲ دسته کلی خواهد داشت:
- دبیرستان نظری یا Regular High Schools
- فنی حرفهای یا Vocational High Schools
بهعلت سطح بسیار دشوار آزمون ژونگکائو، تقریبا نیمی از دانشآموزان ابتدایی در چین قادر به ورود به دبیرستانها نظری نیستند و اجبارا وارد سیستم فنی حرفهای میشوند تا فقط بتوانند برای خود کاری عادی دست و پا کنند. آن دانشآموزانی که به دبیرستان نظری میروند حتی در برخی موارد این شانس را دارند که بهصورت پیوسته تحصیلات خود را در مقطع کارشناسی نیز ادامه دهند.
کارشناسی؛ اولین مقطع تحصیلات عالیه در چین
تحصیل در چین در مقطع کارشناسی نیازمند عبور از یک آزمون بسیار سخت به اسم Gaokao بوده که مثل کنکور سراسری ایران شرط ورود به دانشگاهها و شروع مرحله تحصیلات عالیه است. این شدت اهمیت آزمون گائوکائو به این علت است که جمعیت بالای کشور چین سبب شده تا رقابت برای ورود به دانشگاههای خوب در مقطع کارشناسی یا به چینی Benke Xuewei بسیار شدید شود. جو جامعه در کشور چین به گونهای است که والدین نیز بهشدت به فرزندان خود برای قبولی در این آزمون فشار میآورند؛ چون دانشآموزانی که بتوانند وارد دانشگاههای خوب چین شوند، آینده بسیار درخشانی خواهند داشت.
این را هم باید بگوییم که آزمون فوق مختص دانشجویان خارجی چین نیست و این دانشجویان راه بسیار راحتتری برای ورود به دانشگاهها دارند. حتی امکان تحصیل در چین به زبان انگلیسی هم برای دانشجویان بینالمللی برقرار است. هر ساله رشتهها و دانشگاههای بیشتری در چین به تدریس به زبان انگلیسی روی میآورند که این امکان بهعلت تقاضای بالای دانشجویان خارجی صورت گرفته و آن تغییر سیاستی که دربارهاش صحبت میکردیم در همین جاها است که خود را نشان میدهد.
روش آموزش در مقطع کارشناسی از آن حالت خشک دوران دبیرستان خارج شده و روشهای تدریس مبتنی بر تفکر انتقادی، روشهای عملی و گفتمان، بیشتر خودش را نشان میدهد. در نهایت، هنوز هم این نمره امتحانات پایان ترم است که اهمیت اصلی را از نظر سیستم آموزشی چین دارد؛ ولی در سالهای اخیر خصوصا در دانشگاه های چین، روند تدریس به این سمت کشیده شده است.
در کل، باید بگوییم که برخلاف اغلب نقاط جهان از جمله ایران، تحصیل رشتههای فنی و مهندسی در چین اهمیت بیشتری برای مردم آن دارد و نظام آموزشی چین نیز به شکلی است که دانشگاههای آن تمرکز ویژهای بر روی تدریس این دست از رشتهها دارند. البته که سطح عملی دانشگاههای این کشور در تمام رشتهها بهشدت بالا است؛ ولی در زمینه رشتههای مربوط به حوزه فناوری، در یک سطح دیگری هستند.
این را هم اضافه کنیم که مقطع کارشناسی در کشور چین ۴ سال زمان میبرد (بهجز رشته پزشکی که ۶ ساله است) و نسبت به مقاطع دیگر در تحصیلات عالیه یعنی کارشناسی ارشد و دکتری، از درجه اهمیت کمتری برخوردار است؛ یعنی این مقاطع بالاتر هستند که خروجی اصلی را تعیین میکنند.
کارشناسی ارشد؛ کوتاه ترین مقطع در سیستم آموزشی چین
تحصیل کارشناسی ارشد در چین هم با پایاننامه و هم بدون پایاننامه ممکن بوده و دانشجویان میتوانند این مقطع را در عرض ۲ یا ۳ سال به پایان برسانند. کشور چین از این مقطع به بعد، تمرکز ویژهتری بر روی تربیت دانشجویان خود دارد؛ چرا که هدفش این است که اقتصاد رو بهرشد خود را توسط تربیت نیروی خبره، بهتر مدیریت کند.
در مقطع کارشناسی ارشد یا به چینی Shuoshi Xuewei نیز رشتههایی به زبان انگلیسی برای دانشجویان بینالمللی وجود دارد و حتی میتوان گفت درصد آن بیشتر از دوره کارشناسی نیز هست. نظام آموزشی چین در مقطع کارشناسی ارشد اینگونه است که بیشتر بر روی ارائه سخنرانی (لکچر)، برگزاری سمینار و انجام تحقیق و پژوه پیش میرود. در سال آخر خود در مقطع کارشناسی ارشد در چین نیز میبایست یک پایاننامه ارائه دهید و از آن دفاع کنید.
به عبارت دیگر میتوان گفت که سیستم آموزشی چین از این مقطع به بعد، بیشتر شبیه به کشورهای غربی رفتار میکند.
دکتری؛ مهمترین مقطع از نظر نظام آموزشی چین
تحصیل دکتری در چین پیچیدهتر بوده و یک رویکرد حرفهایتر دارد؛ این یعنی بهمانند مقاطع پایینتر، فقط بحث نمرهگرفتن از آزمون پایان ترم در میان نیست. البته در طول ۱ و ۲ سال ابتدایی تحصیل در مقطع دکتری تاکید بیشتری بر روی کارهای کورسی و امتحانی است؛ ولی از آن به بعد، کاملا وارد فاز تحقیق و پژوهش گسترده برای ارائه یک تحقیق عمیق و پایهای میشوید که باید بهصورت شفاهی از آن دفاع کنید. دولت چین خصوصا در این مقطع بسیار از دانشجویان خود پشتیبانی میکند و برنامههای بورسیهای بیشتری را هم به دانشجویان مستعد ارائه میدهد. دوره دکتری در چین بین ۳ تا ۴ سال طول میکشد.
نظام آموزشی چین در سالهای اخیر دچار تغییراتی هم شده که یعنی در واقع، جهت کشور چین به سوی جذب دانشجوی بینالمللی در مقطع دکتری بهشدت بالا رفته است. دانشگاه های چین امکانات بسیار خوبی را هم در اختیار آنهایی که تزهای مبتکرانه و تاثیرگذار در ذهن دارند، قرار میدهد. همچنین این رویکرد جذب استعداد فقط مختص دانشجو نیست؛ بلکه در مقطع دکتری در دانشگاههای چینی از اساتید و پروفسورهای بینالمللی هم نسبت به باقی مقاطع، استفادههای بیشتری میشود.
کشور چین بدون شک در مقطع دکتری (که در این کشور به Boshi Xuewei معروف است) در هیچکجای دنیا رقیب ندارد و از بابت تولید دکتری، اولین کشور در دنیا است و بیشترین ثبت نامها و بیشترین کیفیت را هم در دست دارد.
جمعبندی
سیستم آموزشی چین در هر دوره، از ابتدایی گرفته تا دکتری، رویکردهای تحصیلی متنوعی را پیش میگیرد. دانشآموزان چینی در مرحله ابتدایی و دبیرستان طوری تربیت میشوند که صرفا بتوانند آزمون ورودی دانشگاهها را با موفقیت پشت سر بگذارند. اما در رابطه با تحصیلات عالیه، داستان کمی متفاوتتر است و رویکرد آموزشی در دانشگاههای این کشور بهسمت تحقیق و پژوهش پیش میرود.
اینطور میتوان گفت که در چین به مقاطع بالاتر اهمیت بیشتری داده میشود و هر مقطعی که پشت سر بگذارید هم از لحاظ آکادمی، هم از لحاظ امکانات و هم از لحاظ روش تدریس، با سطوح بهتری روبهرو خواهید بود. تمرکز دانشگاهها در چین بیشتر بر روی ارائه رشتههای فنی است و در سالهای اخیر همینطور رشتههای انگلیسیزبان بیشتر و بیشتری را ارائه میدهد. همچنین میبایست اضافه کنیم که بهعلت تقاضای بسیار بالا در توسعه اقتصاد روبهروشد، نظام آموزشی چین خصوصا در تحصیلات عالیه مدام مدرن و مدرنتر میشود و روند جذب دانشجوی بینالمللی را در این سالها افزایش چشمگیری داشته است.
